არამუსლიმთა ურთიერთობების სამართლებრივი რეგულირების ზოგიერთი წყარო ოსმალეთის იმპერიაში

ანოტაცია

ოსმალეთის იმპერიაში არამუსლიმებთან ურთიერთო­ბე­ბის სამართლებრივი რეგულირება ხორციელდებოდა, როგორც კონკრეტული სამართლებრივი აქტების, ისე სამართლებრივი ინსტიტუტების, სპეციალური გადასახადებისა და სხვა მექანი­ზმების მეშვეობით. ნაშრომში შესწავლილია არამუსლიმებთან და არამუსლიმთა შორის ურთიერთობების მარეგულირებელი ძირითადი სამართლებრივი აქტები. გაანალიზებულია „მედ­ინის ხელშეკრულების“ როლი ეთნიკურად და რელიგიურად პლ­ურალური სახელმწიფოს ჩამოყალიბების საფუძვლების მომ­ზ­ადებაში. აღნიშნულია მუსლიმური სამართლის კლასიკურ წყაროებში არამუსლიმი ქვეშევრდომების მიმართ მეტნაკლებად ლოიალური დამოკიდებულების არსებობა.  გაშუქებულია „გუ­ლჰანეს ჰატი-შერიფი“ და „ჰატი ჰუმაიუნები“, როგორც დოკ­უმ­ენტები, რომლებმაც კანონმდებლობით განამტკიცეს არამუს­ლ­იმთა სარწმუნოებრივი გაერთიანებების ავტონომიურობა და სარწმუნოების მიუხედავად, ოსმალეთის იმპერიის ყველა ქვეშე­ვრდომის სიცოცხლის, ღირსებისა და ქონების დაცვის, ასევე კან­ონის წინაშე გათანაბრების ვალდებულება. განხილულია „1876 წლის ოსმალეთის იმპერიის კონსტიტუცია“ არამუსლიმებთან დამოკიდებულებისა და სამართლებრივ-პოლიტიკური კომპრო­მისის კონტექსტში. მიმოხილულია „ჯიზიე“, „ისფენჯი“ და „დე­ვ­შირმე“, როგორც არამუსლიმთა მიმართ დადგენილი საგა­და­სახადო სისტემის ელემენტები, აგრეთვე მათი ჩაცმულობისა და ყოფის თავისებურებები. ნაჩვენებია, რომ მიუხედავად აღნიშ­ნულ სამართლებრივ აქტებში დეკლარირებული მიზნებისა, ისინი უპირველესად ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის გან­მტკიცებას ემსახურებოდნენ და არამუსლიმებს მუსლიმებთან შედარებით არათანაბარ პირობებში აყენებდნენ, რაც აისა­ხებ­ოდა კიდეც რელიგიურ, პოლიტიკურ, სოციალურ თუ ეკონ­ომ­იკურ სფეროებში.